مير مخدوم از علماى برجسته شيعه بوده و نويسنده كتاب تفسير شاهى است كه به چاپ هم رسيده است . « 1 » سيد محمد بن رسول شريف برزنجى ( م 1123 ) اين كتاب را تلخيص كرده و نامش را نواقض الروافض گذاشته است . مير مخدوم خود به دليل حضور در ايران علاوه بر رد شيعه ، آگاهىهايى از محيط ايران داده كه در اين تلخيص حذف شده است . تلخيص‌كننده ، اين مطلب را در مقدمه يادآور شده و نوشته است كه چون نوشتهء مؤلف طولانى بود و در آن وقايعى از شرح زندگى خود ، حكايات خارج از موضوع دربارهء اصول و پايه‌هاى دولت عثمانى ، شمار نظاميان ، مخارج مطبخ و عدد مناصب آن‌ها داشت ، آن را تلخيص كردم . « 2 » با اين حال ، هنوز نيز اشاراتى از وضع ايران در آن مىتوان يافت . در موردى اشاره به فرقهء شاهيه كرده و به بيان عقايد قبايلى چون زنديه و افشاريه پرداخته است . همچنان كه از برخورد بر اهل سنت در اصفهان ياد كرده است . ( برگ 78 ) . حكايتى دربارهء شاه عباس و مذاكرهء وى با يكى از اطرافيانش درباره ورود و عدم ورود اهل سنت در بهشت ( برگ 110 ) ، نيز مطلبى دربارهء باقى ماندن برخى از مردم لار بر مذهب سنت ( برگ 115 ) ، و نيز مطالبى دربارهء رواج متعه در ايران ( برگ 129 ) آورده است . تلخيصى از اصل رسالهء وى توسط خود او صورت گرفته كه بخش‌هاى تاريخى آن را كه به مسائل تشيع و تسنن در ايران مربوط مىشود ، مىآوريم : و بعد يقول العبد . . . سيد شريف معين الدين الشهير بميرزا مخدوم الحسنى الحسينى الشريف الجرجانى ثم الشيرازى أنّ كثيرا من أهل العجم بل من سائر البلاد قد ضلّوا ضلالا بعيدا . . . الى أن صار شتم ازواج النبى صلى الله عليه و آله و أغلب المهاجرين شعارهم . . . و لما رأيت الامر على هذا عزمت تأليف رسالة . . . فمنعنى العواتق المفصّلة . . . حتى وفّقنى

--> ( 1 ) . افندى ، همان ، ج 5 ، ص 486 نك : خوانسارى ، همان ، ج 5 ، ص 304 ؛ آقا بزرگ ، احياء الدائر ، ص 176 . كتابى با عنوان مفتاح الباب الحادى عشر از ابو الفتح بن مخدوم الحسينى العربشاهى ( مرعشى ش 885 ) بر جاى مانده كه در اوايل جمادى الثانى سال 955 در مشهد به نام شاه طهماسب تأليف شده است . آيا ممكن است اين ابو الفتح فرزند مير مخدوم شريفى باشد كه سال 988 يا 995 در مكه در گذشته است ؟ تاريخ فوت مير ابو الفتح به تصريح روملو ، 876 است ( روملو ، احسن التواريخ ، ص 571 ) . به علاوه كه لقب عربشاهى نيز در توضيحى كه خود مير مخدوم در معرفى خود آورده نيامده است . مير مخدوم خود را چنين معرفى كرده : سيد شريف معين الدين الشهير بميرزا مخدوم الحسنى الحسينى الشريف الجرجانى ثم الشيرازى . در اين تعريف ، لقب قزوينى هم نيست ، لقبى كه صاحب رياض براى ابو الفتح ياد كرده است . ( نك : آقابزرگ ، احياء الدائر ، ص 176 ) . در اين صورت بايد اشتباهى پيش آمده باشد . اين مطلب را ولىالله اشراقى مؤلف تفسير شاهى ابو الفتح نيز در مقدمه يادآور شده است . همچنين دربارهء وى بنگريد : البورينى ، حسن بن محمد ، تراجم الاعيان ، ج 2 ، صص 52 - 56 ( 2 ) . مير مخدوم ، نواقض الروافض ، نسخهء 7524 مرعشى ، برگ 2